Słowa kluczowe
fizjoterapia
upadki
koszty
depresja
PTSD
Jak cytować
Abstrakt
Udar mózgu (UM) w Polsce rocznie dotyczy ok. 80 tys. osób, jest trzecią przyczyną zgonów (na świecie drugą), główną przyczyną niepełnosprawności osób dorosłych, też w skali globalnej. UM to wyzwanie dla zespołów medycznych a szczególnie fizjoterapeutów i problem społeczno-ekonomiczny. Istotna jest utrata sprawności lokomocyjnej i upadki po UM (od pierwszego tygodniu po UM dotyczą 7% osób, ich liczba stopniowo wzrasta do 55–73% po roku). Przyczyny upadków po UM są zwykle złożone (zaburzenia równowagi, deficyty sprawności lokomocyjnej, poznawcze, depresja, PTSD). Upadki to ryzyko złamań, hospitalizacji, kolejnych udarów, pogarszania koncentracji, motywacji, poczucia bezpieczeństwa, lęku przed aktywnością z ograniczaniem udziału pacjenta w rehabilitacji, życiu codziennym i społecznym. W artykule podano dane epidemiologiczne wymienionych problemów, ogólne koszty, które ponoszą państwa i społeczeństwa w związku z leczeniem, rehabilitacją czy świadczeniami związanymi z udarem mózgu, omówiono zaburzenia zdrowia psychicznego osób po UM, ale także jego najbliższych. Zwrócono uwagę na to, że fizjoterapeuta może mieć znaczny wpływ na poprawę stanu zdrowia nie tylko somatycznego, ale też psychicznego i dobrostanu osoby po UM, spędza relatywnie więcej czasu z pacjentem niż pozostali pracownicy ochrony zdrowia, często nawiązuje z nim bliższe relacje, może najwcześniej zwrócić uwagę na niepokojące objawy depresyjne, których rodzina czasem nie zauważa, skontaktować się z psychologiem a przede wszystkim wzmacniać motywację, m.in. poprzez przekazywanie chorym nadziei na to, że fizjoterapia umożliwi im powrót do funkcjonowania i codziennego życia.
Bibliografia
1. Nilsen M.L.: A historical account of stroke and the evolution of nursing care for stroke patients, J Neurosci Nurs 2010 Feb; 42(1):19-27. doi: 10.1097/jnn.0b013e3181c1fdad; https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20187346/ (accessed 17.02.2025).
2. Kwolek A.: Rehabilitacja neurologiczna. Choroby i urazy mózgowia. Rehabilitacja w udarze niedokrwiennym mózgu. W: Kwolek A., red. Rehabilitacja medyczna. Wrocław: Edra Urban & Partner; 2017, t. II, 13-62.
3. Kasner S.E., Sacco R.L.: Implications of the AHA/ASA Updated Definition of Stroke for the 21st Century. World Neurology 2019 29 Nov; https://worldneurologyonline.com/article/ implications-of-the-ahaasa-updated-definition-of-stroke-for- -the-21st-century/ (accessed 17.02.2025).
4. Kobayashi A., Szyper S., Siger A.: Udar Mózgu. W: Gierczyński J., Kułakowska A., Rejdak K. PTN, red. Raport pt. Neurologia w Polsce. Stan obecny i perspektywy rozwoju. AdMeritum; 2024, 175-182.
5. Tsao C.W., Aday A.W., Almarzooq Z.I. et al.: Heart disease and stroke statistics – 2022 update: a report from the American Heart Association. Circulation 2022; 145(8): e153-e639. doi: 10.1161/CIR.0000000000001052; https://pubmed.ncbi. nlm.nih.gov/35078371/ (accessed 17.02.2025).
6. Kruk M., Pawlewicz A.: NFZ o zdrowiu. Udar niedokrwienny mózgu. Raport dotyczy lat 2017–2023. Centrala Narodowego Funduszu Zdrowia, Departament Analiz, Monitorowania Jakości i Optymalizacji Świadczeń. ISBN: 978-83-969225- 0-, 2024-05-16. https://ezdrowie.gov.pl/portal/home/badania-i-dane/zdrowe-dane/raporty/nfz-o-zdrowiu-udar niedokrwienny-mozgu (accessed 17.02.2025).
7. Virani S.S., Alonso A., Benjamin E.J. et al.: Heart Disease and Stroke Statistics-2020 Update: A Report From the American Heart Association. Circulation 2020 Mar 3; 141(9): e139-e596. doi: 10.1161/CIR.0000000000000757. Epub 2020 Jan 29; https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31992061/ (accessed 1.03.2025).
8. Smyth A., O’Donnell M., Rangarajan S. et al.: Alcohol Intake as a Risk Factor for Acute Stroke: The INTERSTROKE Study. Neurology 2023 Jan 10; 100(2): e142-e153. doi: 10.1212/ WNL.0000000000201388. Epub 2022 Oct 11; https://pubmed. ncbi.nlm.nih.gov/36220600/ (accessed 1.03.2025).
9. Wichlińska-Lubińska M., Lubiński I.: Hiperhomocysteinemia w udarze niedokrwiennym mózgu – implikacje kliniczne. Udar Mózgu 2010, t. 12, nr 1-2; 10-19.
10. Markus G., Pereira A., Cloud G.: Udary mózgu (tłum. Barycki J.). Lublin: Wydawnictwo Czelej; 2018.
11. Denissen S., Staring W., Kunkel D. et al.: Interventions for preventing falls in people after stroke. Review Cochrane Database Syst Rev 2019 Oct 1; 10(10): CD008728. doi: 10.1002/14651858.CD008728.pub3.; https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6770464/ (accessed 25.02.2025).
12. Sarzyńska- Długosz I.: Problemy opieki nad chorym z udarem, który nie odzyskał sprawności. Niepełnosprawność ruchowa i towarzyszące jej problemy (niesamodzielność w czynnościach codziennych, zwiększone ryzyko upadków, spastyczność, przykurcze). Problemy funkcjonalne. W: Sienkiewicz- Jarosz H., red. Udar mózgu. Kompendium dla praktyka. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie; 2024, 191.
13. Cipora E., Niemiec M., Ściborowicz A.: Medyczno-społeczne aspekty rehabilitacji osób starszych po udarze mózgu. Praca przeglądowa. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu 2022, t. 28, nr 1; 28-32.
14. Tylka J.: Rehabilitacja psychiczna. W: Kwolek A., red. Rehabilitacja medyczna. Wrocław: Edra Urban & Partner; 2017, 50.
15. Wichowicz H.M., Puchalska L., Rybak-Korneluk A. i in.: Miejsce psychoterapii w prewencji i leczeniu depresji poudarowej. Psychiatria i Psychologia Kliniczna 2018; 18(1): 56-60.
16. Janssen E.P.J., Spauwen P.J.J., Bus B.A.A. et al.: Prevalence of posttraumatic stress disorder after stroke: A systematic literature review. Journal of Psychosomatic Research 2024 Dec; 187: 111914. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39306898/ (accessed 27.02.2025).
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2026 Review of Medical Practice