Słowa kluczowe
VZV
HZ
neuralgia popółpaścowa
Jak cytować
Abstrakt
Półpasiec jest chorobą zakaźną wywoływaną przez wirusa ospy wietrznej i półpaśca (Varicella-Zoster Virus, VZV). Reaktywacja wirusa zachodzi u osób, które w przeszłości przebyły ospę, oraz po bliskim, zwykle rodzinnym, kontakcie z dziećmi chorymi na ospę wietrzną. Szacuje się, że prawie każdy człowiek miał w swoim życiu kontakt z VZV, co przekłada się na potencjalnie wysoką zapadalność na półpasiec. Przechorowanie półpaśca wiąże się z ryzykiem wystąpienia groźnych powikłań zarówno miejscowych, jak i neurologicznych, które mogą znacząco obniżać jakość życia pacjentów. Leczenie półpaśca oraz jego powikłań jest trudne i stanowi duże wyzwanie, co podkreśla znaczenie działań profilaktycznych. W niniejszym artykule omówiono półpasiec jako chorobę oraz możliwości jego profilaktyki w Polsce.
Bibliografia
Patil A., Goldust M., Wollina U.: Herpes zoster: A review of clinical manifestations and management. Viruses 2022; 14(2): 192.
Ayoade F., Kumar S.: Varicella-Zoster Virus (Chickenpox). StatPearls 2022.
Centers for Disease Control and Prevention.: Epidemiology and prevention of vaccine-preventable diseases. 2024; 23
World Health Organization.: Herpes zoster: Presentation to the Strategic Advisory Group of Experts on Immunization (SAGE). 2014.
Centers for Disease Control and Prevention. Epidemiology and prevention of vaccine-preventable diseases. 2024; 22.
About CDC. https://www.cdc.gov/about/cdc/index.html (do- stęp: 11.01.2015).
Clinical Overview of Shingles (Herpes Zoster). https://www. cdc.gov/shingles/hcp/clinical-overview/index.html (dostęp: 11.01.2025). J. Błotny, J. Tymińska, Półpasiec i możliwości jego profilaktyki w Polsce87
Johnson R.W., Alvarez-Pasquin M.J., Bijl M. i in.: Herpes zo- ster epidemiology, management, and disease and economic burden in Europe: a multidisciplinary perspective. Ther Adv Vaccines 2016; 4(1–2): 32.
Albrecht P., Patrzałek M., Goryński P.: Zagrożenie półpaś- cem i jego powikłaniami w Polsce w zależności od wieku. Przegląd Epidemiologiczny 2015; 69(4): 841–843.
Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Za- kład Higieny.: Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce. Dane za miesiąc grudzień 2023; 2023. https://wwwold.pzh.gov.pl/old- page/epimeld/2023/INF_23_12B.pdf (dostęp: 13.01.2025).
Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej.: Informacja o sy- tuacji osób starszych w Polsce za 2023 r. 2024. https://das. mpips.gov.pl/source/2024/Informacja%20o%20sytuacji%20 osob%20starszych%20w%20Polsce%20za%202023%20r.. pdf (dostęp: 11.01.2025).
Główny Urząd Statystyczny.: Katalog: dane o wysokiej wartości; Ludność, współczynniki płodności, współczynniki umieralności; Stan na 10.05.2024. https://dbw.stat.gov.pl/ katalog/hvd (dostęp: 11.01.2025).
Boroń-Kaczmarska A., Wiercińska-Drapało A.: Choroby za- kaźne i pasożytnicze. Warszawa: wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2021.
Bujnowska-Fedak M.M., Węgierek P.: Pacjent z półpaścem w praktyce lekarza rodzinnego. Forum Medycyny Rodzinnej 2018; 12(3): 107–114.
Centers for Disease Control and Prevention. Shingles (her- pes zoster): Clinical overview for healthcare professionals. https://www.cdc.gov/shingles/hcp/clinical-overview/index. html (dostęp: 11.01.2025).
Kuchar E., Rudnicka L., Kocot-Kępska M. i in.: Szczepienie przeciwko półpaścowi. Zalecenia grupy ekspertów Polskiego Towarzystwa Wakcynologii, Polskiego Towarzystwa Medycy- ny Rodzinnej, Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego, Polskiego Towarzystwa Badania Bólu Polskiego Towarzy- stwa Neurologicznego. Med Prakt 2023; 5: 64–72.
Schröder C., Enders D., Schink T. i in.: Incidence of herpes zoster amongst adults varies by severity of immunosuppres- sion. J Infect 2017; 75(3): 207–215.
Bhavsar A., Lonnet G., Wang C. i in.: Increased risk of Her- pes Zoster in adults ≥50 years old diagnosed with COVID-19 in the United States. Open Forum Infect Dis 2022;9 (5).
Krupa O., Małolepsza A., Woźniacka A.: Herpes zoster during the COVID-19 pandemic. Dermat Rev 2021; 108(5): 385–393.
Maia C.M.F., Marques N.P., de Lucena E.H.G. i in.: Incre- ased number of Herpes Zoster cases in Brazil related to the COVID-19 pandemic. Int J Infect Dis 2021; 104: 732–733.
Algaadi S.A. Herpes zoster and COVID-19 infection: a co- incidence or a causal relationship? Infection 2022; 50; 289– 293.
Valladales-Restrepo L.F., Velasquez-Quimara S., Machado- -Alba J.E.: Pharmacological Treatment of Herpes Zoster and Factors Associated with Its Recurrence. Antibiotics (Basel) 2023; 12(4): 757.
Chen J., Lei D., Cao P. i in.: Efficacy and safety of brivudine for the treatment of herpes zoster: A systematic review and meta-analysis. J Dermatolog Treat 2024; 35(1).
De Clercq E.: The development of BVDU: An odyssey. Antivir Chem Chemother 2023; 31.
Wood M.J., Shukla S., Fiddian A.P. i in.: Treatment of acu- te herpes zoster: effect of early (<48 h) versus late (48–72 h) therapy with acyclovir and valaciclovir on prolonged pain. J Infect Dis 1998; 178(1): 81–84.
Gross G.E., Eisert L., Doerr H.W. i in.: S2k guidelines for the diagnosis and treatment of herpes zoster and postherpetic neuralgia. J Dtsch Dermatol Ges 2020; 18(1): 55–78.
Nagel M.A., Gilden D.: Complications of varicella zoster virus reactivation. Curr Treat Options Neurol 2013; 15(4): 439–453.
Yawn B.P., Wollan P.C., St. Sauver J.L. i in.: Herpes zoster eye complications: rates and trends [wersja poprawiona opu- blikowana w Mayo Clin Proc 2017; 92(9): 1458]. Mayo Clin Proc 2013; 88(6): 562–570.
Greenberg B.M.: Cerebrospinal Fluid in Clinical Practice. Viral infections 2009; 21: 177–189.
Giannelos N., Curran D., Nguyen C. i in.: The incidence of Herpes Zoster complications: A systematic literature review. Infect Dis Ther 2024; 13(7): 1461–1486.
Sundström K., Weibull C.E., Söderberg-Löfdal K. i in.: In- cidence of herpes zoster and associated events including stroke – a population-based cohort study. BMC Infect Dis 2015; 15: 488.
Kridin K., Cohen A.D. i in.: The underestimated risk for com- plications in immunocompetent patients with herpes zoster: should we change our clinical practice? Br J Dermatol 2021; 184(6): 994–995.
Gruver C., Guthmiller K.B.: Postherpetic Neuralgia [zaktuali- zowane 17.04.2023]. StatPearls 2025.
Kim J.H.: Risk factor and prevention of postherpetic neural- gia. Korean J Pain 2015; 28(3): 167.
Kawai K., Rampakakis E., Tsai T.F. i in.: Predictors of po- stherpetic neuralgia in patients with herpes zoster: a pooled analysis of prospective cohort studies from North and Latin America and Asia. Int J Infect Dis 2015; 34: 126–131.
Jeon Y.H.: Herpes Zoster and postherpetic neuralgia: Prac- tical consideration for prevention and treatment. Korean J Pain 2015; 28(3): 177–184.
Sampathkumar P., Drage L.A., Martin D.P.: Herpes zoster (shingles) and postherpetic neuralgia. Mayo Clin Proc 2009; 84(3): 274–280.
Tontodonati M., Ursini T., Polilli E. i in.: Post-herpetic neural- gia. Int J Gen Med 2012; 5: 861–871.
Dworkin RH, Gnann JW Jr, Oaklander AL, i in. Diagnosis and assessment of pain associated with herpes zoster and po- stherpetic neuralgia. J Pain. 2008;9(1):37-44.
Shrestha M., Chen A.: Modalities in managing postherpetic neuralgia. Korean J Pain 2018; 31(4): 235–243.
Malec-Milewska M.: Neuralgia Popółpaścowa. Palliative Me- dicine in Practice 2012; 6(1): 28–37.
Curran D,. Schmidt-Ott R., Schutter U. i in.: Impact of herpes zoster and postherpetic neuralgia on the quality of life of Ger- mans aged 50 or above. BMC Infect Dis 2018; 18(1): 496.
Drolet M., Brisson M., Schmader K.E. i in.: The impact of herpes zoster and postherpetic neuralgia on health-related quality of life: A prospective study. CMAJ 2010; 182(16): 1731–1736.
Gupta R., Smith P.F.: Post-herpetic neuralgia. Contin Educ Anaesth Crit Care Pain 2012; 12(4): 181–185.
Mehta N., Bucior I., Bujanover S. i in.: Relationship between pain relief, reduction in pain-associated sleep interference, and overall impression of improvement in patients with po- stherpetic neuralgia treated with extended-release gabapen- tin. Health Qual Life Outcomes 2016; 14: 54.
Charakterystyka produktu leczniczego NEURONTIN. https://labe- ling.pfizer.com/ShowLabeling.aspx?id=630 (dostęp: 13.01.2025).
Massengill J.S., Kittredge J.L.: Practical considerations in the pharmacological treatment of postherpetic neuralgia for the primary care provider. J Pain Res 2014; 7: 125–132.
Nalamachu S., Morley-Forster P.: Diagnosing and managing postherpetic neuralgia. Drugs Aging 2012; 29(11): 863–869.
Salat K., Gryzlo B., Kulig K.: Experimental Drugs for Neuro- pathic Pain. Curr Neuropharmacol 2018; 16(8): 1193–1209.
Phan N.Q., Siepmann D., Gralow I. i in.: Adjuvant topical the- rapy with a cannabinoid receptor agonist in facial postherpe- tic neuralgia. J Dtsch Dermatol Ges 2010; 8(2): 88–91.
Takahashi M.: Live vaccine used to prevent the spread of varicella in children in hospital. Lancet 1974; 304(7892): 1288–1290.
Hope-Simpson R.E.: The nature of herpes zoster: A long- -term study and a new hypothesis. Proc R Soc Med 1965; 58(1): 9–20.
Tulchinsky T.H.: Maurice Hilleman: Creator of vaccines that changed the world. Case Studies in Public Health 2018; 443–470.
Charakterystyka produktu leczniczego Varilix. https:// rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-pro- ducts/9225/characteristic (dostęp: 13.01.2025).
Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 27 paź- dziernika 2023 r. w sprawie Programu Szczepień Ochron- nych na rok 2024. Dz. Urz. Min. Zdr. 2023.100.
Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Za- kład Higieny. Meldunek epidemiologiczny. Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce w 2003 roku. https://wwwold.pzh.gov.pl/ oldpage/epimeld/2003/Sz_2003.pdf (dostęp: 13.01.2025).
Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Za- kład Higieny. Raport o chorobach zakaźnych w Polsce; 2009. https://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2009/Sz_2009. pdf (dostęp: 13.01.2025).
Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 13 mar- ca 2015 r. w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2015. Dz. Urz. MZ 2015.14. Review of Medical Practice, 2025; Vol. XXXI, No. 388
Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 31 paź- dziernika 2024 r. w sprawie Programu Szczepień Ochron- nych na rok 2025. Dz. U. MZ 2024.93.
Ahern S., Walsh K.A., Paone S. i in.: Safety of varicella vac- cination strategies: An overview of reviews. Rev Med Virol 2023; 33(2): e2416.
Yin M., Xu X., Liang Y. i in.: Effectiveness, immunogenicity and safety of one vs. two-dose varicella vaccination: a me- ta-analysis [korekta opublikowana w Expert Rev Vaccines 2018; 17(6): 563]. Expert Rev Vaccines 2018; 17(4): 351– 362.
Shapiro E.D., Marin M.: The effectiveness of varicella vacci- ne: 25 years of postlicensure experience in the United Sta- tes. J Infect Dis 2022; 226(4): 425–430.
Baxter R., Ray P., Tran T.N. i in.: Long-term effectiveness of varicella vaccine: A 14-year, prospective cohort study. Pedia- trics 2013; 131(5): e1389–e1396.
Barbieri E., Cocchio S., Furlan P. i in.: A population databa- se analysis to estimate the varicella vaccine effectiveness in children <14 years in a high vaccination coverage area from 2004 to 2022. Vaccine 2024; 42(26): 126387.
Wutzler P., Bonanni P., Burgess M. i in.: Varicella vaccina- tion – the global experience. Expert Rev Vaccines 2017; 16 (8): 833–843.
Varela F.H., Pinto L.A., Scotta M.C.: Global impact of vari- cella vaccination programs. Hum. Vaccin. Immunother 2019; 15 (3): 645–657.
Centers for Disease Control and Prevention.: FDA appro- val of an extended period for administering VariZIG for po- stexposure prophylaxis of varicella. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2012; 61(12): 212.
Centers for Disease Control and Prevention.: Preventing varicella: recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). MMWR Recomm Rep 2007; 56(RR-4): 1–40.
Kołakowska K.: Skuteczność profilaktycznych szczepień przeciwko ospie wietrznej. Nowa Pediatria 2020; 1: 12–13.
Kim J., Kim M.K., Choi G.J. i in.: Pharmacological and non- -pharmacological strategies for preventing postherpetic neu- ralgia: a systematic review and network meta-analysis. Ko- rean J Pain 2021; 34(4): 509–533.
Hussain S.: Immunization and Vaccination. Psychiatry of Pandemics 2019; 153–177.
Meldunki o zachorowaniach na choroby zakaźne, zakażeniach i zatruciach w Polsce, NIZP-PZH-GIS. http://wwwold.pzh.gov. pl/oldpage/epimeld/2019/index_mp.html (dostęp: 13.01.2025).
Meldunki o zachorowaniach na choroby zakaźne, zakażeniach i zatruciach w Polsce, NIZP-PZH-GIS. https://wwwold.pzh.gov. pl/oldpage/epimeld/2020/Ch_2020.pdf (dostęp: 25.01.2025).
Meldunki o zachorowaniach na choroby zakaźne, zakaże- niach i zatruciach w Polsce, NIZP-PZH-GIS. https://wwwold. pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2021/Ch_2021.pdf (dostęp: 25.01.2025
Państwowy Zakład Higieny, Instytut Naukowo-Badawczy – Zakład Epidemiologii, Główny Inspektorat Sanitarny – De- partament Przeciwepidemiczny i Oświaty Zdrowotnej. Szczepienia ochronne w Polsce w 2000 roku. Warszawa: Państwowy Zakład Higieny; 2000. https://wwwold.pzh.gov. pl/oldpage/epimeld/2000/Sz_2000.pdf (dostęp: 13.01.2025).
European Centre for Disease Prevention and Control. Va- ricella vaccination in the European Union. Stockholm: Eu- ropean Centre for Disease Prevention and Control; 2015. http://ecdc.europa.eu/en/publications/Publications/Varicella- -Guidance-2015.pdf (dostęp: 13.01.2025).
Rashid H., Khandaker G., Booy R.: Vaccination and herd im- munity: what more do we know? Curr Opin Infect Dis 2012; 25(3): 243–249.
European Medicines Agency. Zostavax: EPAR summary for the public. European Medicines Agency; 2019. https://www. ema.europa.eu/pl/documents/overview/zostavax-epar-sum- mary-public_pl.pdf (dostęp: 13.01.2025).
European Medicines Agency. Zostavax: Authorisation deta- ils. European Medicines Agency. https://www.ema.europa. eu/en/medicines/human/EPAR/zostavax#authorisation-de- tails (dostęp: 13.01.2025).
Harbecke R., Cohen J.I., Oxman M.N.: Herpes Zoster Vacci- nes. J Infect Dis 2021; 224(12 Suppl 2): S429–S442.
Charakterystyka produktu leczniczego Shingrix. https://pl.gsk. com/media/8358/shingrix-druki-pl-h-4336-ii-0065-26_10_2023. pdf (dostęp: 13.01.2025).
Zeevaert R., Thiry N., Maertens de Noordhout C. I in.: Effica- cy and safety of the recombinant zoster vaccine: A systema- tic review and meta-analysis. Vaccine X 2023; 15: 100397.
Kroger A., Bahta L., Long S. I in.: General Best Practice Guidelines for Immunization. www.cdc.gov/vaccines/hcp/ acip-recs/general- recs/downloads/general-recs.pdf (dostęp: 14.01.2025).
Pan C.X., Lee M.S., Nambudiri V.E.: Global herpes zoster incidence, burden of disease, and vaccine availability: a nar- rative review. Ther Adv Vaccines Immunother 2022; 10: 25151355221084535.
Singh G., Song S., Choi E. I in.: Recombinant zoster vaccine (Shingrix ® ): a new option for the prevention of herpes zo- ster and postherpetic neuralgia. Korean J Pain 2020; 33(3): 201–207.
Ansaldi F., Trucchi C., Alicino C. I in.: Real-World Effective- ness and Safety of a Live-Attenuated Herpes Zoster Vacci- ne: A Comprehensive Review. Adv Ther 2016; 33(7): 1094– 1104.
New long-term data show Shingrix continues to provide high protection against shingles. GlaxoSmithKline; 2023. https:// us.gsk.com/en-us/media/press-releases/new-long-term-da- ta-show-shingrix-continues-to-provide-high-protection-aga- inst-shingles/ (dostęp: 14.01.2025).
Marcum Z.A., Jain P., Embry A. i in.: Incidence of herpes zoster and postherpetic neuralgia and herpes zoster vacci- nation uptake in a US administrative claims database. Open Forum Infect Dis 2024; 11(5): ofae211.
Taquet M., Dercon Q., Todd J.A. i in.: The recombinant shin- gles vaccine is associated with lower risk of dementia. Nat Med 2024; 30: 2777–2781.
Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 30 paź- dziernika 2023 r. w sprawie Programu Szczepień Ochron- nych na rok 2024. Dz. Urz. Min. Zdr. 2023.100.
Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 11 grudnia 2023 r. w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spo- żywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych. Warszawa: Ministerstwo Zdrowia; 2023. https://www.gov.pl/web/zdrowie/obwieszczenie-mini- stra-zdrowia-z-dnia-11-grudnia-2023-r-w-sprawie-wykazu- -refundowanych-lekow-srodkow-spozywczych-specjalnego- -przeznaczenia-zywieniowego-oraz-wyrobow-medycznych (dostęp: 14.01.2025).
Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 19 marca 2025 r. w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożyw- czych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyro- bów medycznych. Warszawa: Ministerstwo Zdrowia; 2025. https://www.gov.pl/web/zdrowie/obwieszczenie-ministra- -zdrowia-z-dnia-19-marca-2025-r-w-sprawie-wykazu-refun- dowanych-lekow-srodkow-spozywczych-specjalnego-prze- znaczenia-zywieniowego-oraz-wyrobow-medycznych-na- -1-kwietnia-2025-r (dostęp: 10.04.2025).
Sollie M., Jepsen P., Sørensen J.A.: Patient-reported quality of life in patients suffering from acute herpes zoster-a sys- tematic review with meta-analysis. Br J Pain 2022; 16(4): 404–419.
Matthews S., Curran D., Sabater Cabrera E. I in.: An analysis of how herpes zoster pain affects health-related quality of life of placebo patients from 3 randomized phase III studies. Clin J Pain 2023; 39(8): 386–393.
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2025 Review of Medical Practice