Palabras clave
przypadki autochtoniczne (rodzime) i przywlekane (importowane)
odporność populacyjna
możliwość przywleczenia choroby
Cómo citar
Resumen
Trąd pojawił się w Polsce w wieku XIII, zanikł – jako choroba autochtoniczna – ostatecznie do wieku XVI. Od tamtego czasu do dziś nigdy nie pojawiła się transmisja lokalna. Przez ponad 500 lat diagnozowano jedynie sporadyczne przypadki przywleczone (2 ostatnie w roku 2019). Dane historyczne, wsparte badaniami Odona Bujwida wśród Polonii Brazylijskiej, wskazują na znaczną odporność populacji polskiej w stosunku do trądu. Badania te winny być kontynuowane. Mimo to masowa emigracja zagraża przywleczeniem trądu Polski.
Referencias
1. Glueck L.: Przyczynek do historii trądu w Polsce. Przegląd Lekarski 1897; 36(14): 169.
2. Biehler M.: Trąd i jego szerzenie się w Polsce. Archiwum Historii i Filozofii Medycyny 1948; 19: 131–151.
3. Tyszkiewicz J., Tyszkiewicz J., Widy -Tyszkiewicz E.: Trąd w Polsce średniowiecznej. W: Dzieduszycki W., Wrzesiński J. (red.): Epidemie, klęski, wojny. Funeralia Legnickie 10 – 2008 r. Poznań: Wyd. Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich. Oddział w Poznaniu; 2010. 139–145.
4. Gładykowska-Rzeczycka J.: Zdrowie – choroby nie tylko w pradziejach. Folia Praehistorica posnanensis 2009; XV: 7–74.
5. Kozłowski T., Drozd A.: Występowanie trądu na obszarze mezoregionu Kałdus-Gruczno w okresie od XI do XV wieku. W: Dzieduszycki W., Wrzesiński J. (red.): Epidemie, klęski, wojny. Funeralia Legnickie10. Poznań: SNAP; 2010. 147–155.
6. Gładykowska-Rzerzycka J.: A case of leprosy from a medieval burial ground. Folia Morphologica 1976; 114: 253–264.
7. Kubica-Grygiel A.: Późnośredniowieczne szczątki ludzkie odkryte w obrębie kościoła i klasztoru o.o. Dominikanów w Krakowie. Światowid 2013–2014: 52–53, 327–338.
8. Steinborn O.A.: Historya trądu i trędowisk z przyczynkiem o trędowiskach na ziemi chełmińskiej. Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1906; 13: 195–240.
9. Walter F.: Wit Stwosz rzeźbiarz chorób skórnych. Szczegóły dermatologiczne Ołtarza Mariackiego. Kraków; 1933.
10.Lejman K.: Pochodzenie kiły w Europie w świetle krytycznej oceny dowodów z zakresu plastyki starożytnej i średnio- wiecznej, oraz poszukiwań własnych (studium rozpoznawczoróżnicowe jednego ze zworników w salach kamienicy hetmańskiej w Krakowie. Folia Medica Cracoviensia 1963; 5(3): 299–324.
11. Lejman K.: Lepra oder Syphilis? Versuch einer Differential diagnose. Hautarzt 1964; 15: 89–91.
12. Grzegorczyk W., Grzegorczyk J., Grzegorczyk K.: Alleged cases of syphilis immortalized in the Kraków Akterpiece by Veit Stos in the light of new research on the origins of the disease in Europe. Medical Review 2016;14)3): 340–357.
13. Sokolski J.: Jako samojedź krzywousta… Kilka uwag o wizerunku śmierci w „Rozmowie Mistrza Polikarpa”. Pamiętnik Literacki 2017; 3: 137-144.
14. Różański J.: Polskie misjonarki i misjonarze w Afryce. Warszawa: Wyd. UKSW; 2012.
15. Knap J.P.: Polska medycyna z pomocą Afryce. Rys historyczny. W: Różański J. (red.): Afryka. Bogactwo możliwości współpracy. Tom III. Pelplin: Bernardinum; 2023. 203–234.
16. Narządu Powszechnego Opatrzenia Chirurgiczne przez Rafała J. Czerwiakowskiego. Części I–VI. Kraków 1816.
17. Turos M.J.: Polikarp Girsztowt 1827–1877. Warszawa: Warszawski Uniwersytet Medyczny; 2024.
18. Majewski A.: Trąd kaukaski (Lepra Caucasica). Pamiętnik Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego 1858; XL(1): 30–44.
19. Kosiński J.: Elephantiasis Graecorum sive lepra. Pamiętnik Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego 1873; LXIX: 29.
20. Brandel K.: Atlas fotograficzny chorób skórnych i innych. Warszawa, przed rokiem 1876.
21. Barankiewicz M.: O wannach siarczanych czyli kąpielach fumigacyjnych w domu towarzystwa dobroczynności w Wilnie zaprowadzonych. Wyjątek z rozprawy p. doktora Barankiewicza na posiedzeniu publicznym tegoż towarzystwa dnia 25 stycznia 1820 roku czytanej. Dzieje Dobroczynności Krajowej i Zagranicznej 1820; 3: 130–131.
22. Koehler K.: Przypadek trądu plamistego kaleczącego. Przegląd Lekarski 1877; 14.
23. Koehler K.: Przyczynek do historii trądu w Wielkim Księstwie Poznańskim. Roczniki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk 1898; XXIV(3): 421–437.
24. Staub A.: Ein Fall von Lepra in der Provinz Posen. Arch. F. Dermatologie und Syphilis 1894; XIV: 277–282.
25. Manszewski N.K.: Kazuistike zabolewanija prokazom. Medicinskij Sbornik Warszawskogo Ujzazdowskogo Gospitalja 1899; XII(1, 4): 1–21.
26. Marks E.: Przypadek trądu w Warszawie. Gazeta Lekarska 1899; seria II, XIX: 109–111.
25. Glueck L.: O trądzie większych żył skórnych. Przegląd Lekarski 1897; 36(23): 297.
26. O. Beyzym J. TJ: Trędowaci na Madagaskarze. Misja Katolicka 1904.
27. O. Beyzym J. TJ: Listy ojca Jana Beyzyma T.J. apostoła trędowatych na Madagaskaeze. Kraków: Wydawnictwo Księży Jezuitów; 1927.
28. Biehler R.: Die lepra in Riga, ihre Ausbreitung und Beckampfung. Haecker 1911.
29. Biehler R.: Próby szczepienia trądu na kozach. Przegląd Epidemiologiczny 1922; 2: 235–238.
30. Stefansky W.K.: Ein Lepraahylische Erkrankung der Haut und der Lymphdrusen bei Wanderra Item. Zentralblatt f. Bakteriologie, Prasitenkunde, Infektionskrankheiten und Hygiene 1903 (33, Abt. 1): 481–487.
31.Biehler M.: Trąd (lepra). Warszawa, 1929.
32. Kryształowicz F.: Ryszard Biehler: „Trąd (lepra)” (recenzja). Przegląd Dermatologiczny 1930; 25: 262.
33. Trzeciak S.: Prokaza w bibliejskija wriemiena i w nastojaszczije wremia s obrażenjem osobogo wnimania na położenije woprosa o prokazie w Rosiji. St. Petersburg: Wyd. P. Sojkin; 1913. 62.
34. Trzeciak S.: Klimat i choroby w Palestynie w czasach Chrystusa Pana. Warszawa: Salezjańskie Zakłady Graficzne; 1928. 12.
35. Mikulicz J.: O trądzie. Przegląd Lekarski 1885; XXIV(14): 199–201.
36. Trautvetter von E.: Fotograficzeskij atłas kożnych i wenericzeskich bolezniej. Wydanie pierwsze 1872, wydanie drugie 1886.
37. Bujwid O.: Zwalczanie chorób zakaźnych i pasożytniczych w Brazylii. Lekarz Wojskowy 1929; 13(2): 123–127.
38. Bujwid O.: Stosunki zdrowotne w Brazylii. Warszawskie Czasopismo Lekarskie 1929; (6): 1186–1208.
39.Bujwid O.: Rozpowszechnienie trądu w Brazylii: stosunek tej choroby do Polskich osadników. Medycyna doświadczalna i społeczna 1932; XIV: 3–4, 5–6, 1–14, 848–857.
40. Bujwid O.: Ośrodki zdrowia w Rio de Janeiro. Zdrowie Publiczne 1937; 52(2): 123–127.
41. Bujwid O.: Osamotnienie: pamiętniki z lat 1932–1942. Kraków: Wydawnictwo Literackie; 1990.
42. Żabko-Potopowicz A.: Osadnictwo polskie w Brazylii. Warszawa: Wyd. Syndykat Emigracyjny; 1936.
43. De Souza-Arauyo H.: The leprosy Problem in Brazil. Amer J Trop Med 1925: 219–228, 1–5.
44. De Souza-Arauyo H.: Historia da Lepra no Brasil. Imprensa Nacional. Vol. I–III. Rio de Janeiro 1946–1956.
45. Murano F.: Tratado de Leprologia. Historia da Lepra na Brasil e sua destribuco geografica. Ministeio da Educacao Saude. Departamento Nacional de Lepra. Rio de Janeiro 1944; 1: 16–19.
46. Szymanski J.: Ophtalmologia para estudantes. Kurytyba; 1920.
47.Szymański J.: Sprawozdanie z pierwszego Kongresu Międzynarodowego trądu. Przegląd Dermatologiczny 1938; 2: 375–388.
48. Biernacki A.: Choroby zwrotnikowe pierwszych lat kolonizacji polskiej w Brazylii. Warszawa 1931.
49. Freyd A.: Dwa dni wśród trędowatych Amazonki. Morze 1928: 26–30.
50. Freyd A.: Choroby klimatyczne, parazytologia, epidemiologia. Warszawa 1938.
51. Knap J.P., Nahorski W.L., Kosińska B. i in.: 80 years of the Medicine and Tropical Hygiene Center in Gdynia (1937–2017): The Pioneer Pree War Years 1937–1939. Medical Science Monitor 2019; 25: 3989–3997.
52. Schneider K.: Das Vorkommen von Lepra in Kreise Memel und das deutsche lepraheim bei Memel 1899 bis 1945. Der Offentliche Gesundheitdienst: Monatsschrift fur Gesundheitverwaltung und Sozialhigiene1953; 14(12): 465–469.
53. Błeńska W.: Leprosy: yesterday, today and tomorrow. He Third Sir Albert Memorial Lecture given at Makarere Medical School in October 31, 1968, 1–12.
54. Błeńska W.: Pattern of leprosy reactions in Uganda. Intern J Leprosy and Other Mycobact Dis 1971; 39(2): 433–443.
55. Magowska A.: Zaangażowanie Polaków w misyjną opiekę zdrowotną w Afryce. Poznań: Wyd. Kontekst; 2007.
56. Knap J.P.: Medycyna morska i tropikalna w warszawskim ośrodku akademickim. Historia, teraźniejszość i przyszłość. Medycyna – Dydaktyka – Wychowanie 2019; LI(11): 28–31.
57. Kowalska M.: Trąd wieczną zagadką dla badaczy. Historia epidemii trądu w Norwegii. Przegląd Dermatologiczny 2005; 92(5): 383–387.
58. Kowalska M.: Trąd. W: Kotłowski A. (red.): Medycyna i higiena tropikalna. Gdańsk: GuMed; 2006. 771–779.
59. Kowalska M.: Reakcje trądowe: niebezpieczne powikłania, trudności interpretacyjne i leczenie. Przegląd Dermatologiczny 2009;96:27–35.
60. Kowalska M., Kowalik A.: Mycobacterum leprae: pathogenic agent in leprosy. Discovery in new cases Mycobacterium lepromatis. Perspectives in research and diagnosis of leprosy. International. Maritime Health 2012; 63(4): 213–218.
61. Krajewska M., Anderson R.: Tumor necrosis factor – alpha in combination with riminophenazines enhances oxidative metabolism of neutrophils from patients in leprosy. W: Masihi K.N. (ed.): Immunotherapy of infections. Marcel Dekker Inc 1994: 91–103.
62. Sotiriou M.C., Stryjewska B.M., Hill C.: Two Cases of Leprosy in Sibling Caused by Mycobacterium lepromatosis. Amer Soc Trop Med Hyg 2016: 95(3)522–527.
63. Bylicka-Szczepanowska E., Podlasin R.B., Korzeniewski K.: Leprosy – neglected tropical diseases in Pygmies, inhabiting Central African Republic 2023; 30(3): 570–576.
64. Kielanowski T.: Propedeutyka medycyny. Warszawa: Wyd. Lekarskie PZWL; 1967.
65. Dziubek Z., Powałowska J.: Przypadek choroby Hansena przywleczony do Polski. Wiadomości Lekarskie 1981; 34(15): 1209–1212.
66. Knap J.P., Nahorski W.L.: Przypadki trądu guzowatego przywlekanego do Polski. Materiały IV Międzynarodowego Kongresu Medycyny Morskiej, Tropikalnej, Hiperbarycznej i Podróży. Gdynia 2019.
67. Saar M., Hanus I., Huber M. i in.: Report on unusual case of leprosy from Germany: just an exception of the rule? Infection 2017; 47: 1065 1069.
68. Moraes M.O., Duppre N.C.: Leprosy post – exposure prophylaxis: innovation and precision public health. The Lancet Global Health 2021; (9): e8-e19.
Esta obra está bajo una licencia internacional Creative Commons Atribución-NoComercial-CompartirIgual 4.0.